Terwijl de wereld 80 jaar na de bevrijding van het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau herdenkt, heeft een controversiële vraag een golf van reacties op een sociaal netwerk veroorzaakt: waarom werd geen Russische delegatie uitgenodigd? De antwoorden onthullen een diepe historische verwarring tussen “Rusland” en de “USSR”, evenals een strijd om de controle over het historische verhaal in de context van de oorlog in Oekraïne.

(Redactie: Polen & Europa / Geschiedenis & Geopolitiek)

80 jaar na de bevrijding van het concentratie- en vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau door het Rode Leger leidde de officiële herdenking tot een verhit debat over de afwezigheid van een Russische delegatie. Poolse functionarissen benadrukten dat uitnodigingen alleen werden gestuurd naar staten die “democratische normen en fundamentele waarden respecteren”, terwijl critici hen ervan beschuldigden de geschiedenis politiek te herinterpreteren. Een bericht op een sociaal netwerk probeerde de nodige nuance in deze discussie te brengen.

“Auschwitz werd bevrijd door Sovjets, niet door Russen”

Gebruiker Cees J. M. Lanting vestigde de aandacht op een veelvoorkomende historische verwarring: “Weer een onbenul die zijn geschiedenis niet kent en over Russen en Rusland praat als het om SOVIETS en de USSR gaat,” schreef hij. “Auschwitz werd bevrijd door SOVIETS, en dus Oekraïners, Georgiërs, Wit-Russen… en ook Russen, maar niet alleen door Russen.” Hij benadrukte dat het spreken over “Russen” en “Rusland” in plaats van “Sovjets” en de “USSR” in de kaart speelt van de huidige propaganda van het Kremlin.

De onevenredige verliezen van Oekraïne tijdens de Tweede Wereldoorlog

Lanting wees ook op de onevenredige menselijke verliezen die Oekraïne binnen het Rode Leger heeft geleden. “Russische commandanten offerden eerst Oekraïners op voor gevaarlijke operaties; Oekraïne verloor naar verhouding meer soldaten dan andere Sovjetstaten,” schreef hij. Hij vermeldde dat van de 4 miljoen Oekraïense soldaten die in het Rode Leger dienden, ongeveer 2,5 miljoen werden gedood of gewond. Deze historische realiteit wordt vaak genegeerd in het huidige publieke debat, waarin de bevrijding vaak wordt voorgesteld als een uitsluitend Russische daad.

Collaboratie en de complexe realiteit van oorlog

Een ander genoemd aspect was collaboratie. Lanting benadrukte dat er ook in Rusland zelf sprake was van aanzienlijke samenwerking met de Duitse bezetters, waaronder de vorming van het Russische Bevrijdingsleger (ROA). Niet alleen Oekraïners werkten samen met de nazi’s, maar ook burgers van andere nationaliteiten, onder wie Russen, Belgen, Nederlanders en Fransen. Historici benadrukken dat de Duitsers in gebieden die vóór de oorlog door de USSR waren bezet soms werden verwelkomd als bevrijders van het regime van Stalin.

De huidige politieke context

De afwezigheid van Rusland bij de herdenkingen van Auschwitz is een symbolische beslissing in de context van de Russische invasie van Oekraïne. Poolse functionarissen hebben verklaard dat deze beslissing de positie van Polen en de internationale gemeenschap tegenover de huidige acties van Rusland weerspiegelt. Het is een pijnlijke realiteit: geschiedenis wordt gebruikt als wapen in het conflict van vandaag.

Conclusie

Het debat over de uitnodiging voor Auschwitz laat zien hoe gemakkelijk geschiedenis voor politieke doeleinden kan worden gemanipuleerd. Het onderscheid tussen “Sovjets” en “Russen” is niet alleen een kwestie van terminologie, maar ook een sleutel tot het begrijpen van de complexiteit van de Tweede Wereldoorlog en van de manier waarop slachtoffers en helden worden herdacht. Terwijl jongere generaties vergeten en propaganda probeert het verleden te herschrijven, is het essentieel te onthouden dat de bevrijding van de kampen het resultaat was van de gezamenlijke inspanning van honderden nationaliteiten die tegen het nazisme vochten. Het respect voor de herinnering aan de slachtoffers mag niet worden gegijzeld door de huidige politieke geschillen.