In de oudheid noemden de Grieken het “Pontos Axenos” – de Ongastvrije Zee – vanwege de verschrikkelijke stormen en de wilde stammen aan de oevers. Later, na kolonisatie, werd het “Pontos Euxeinos” – de Gastvrije Zee. De huidige naam, “Zwarte Zee”, komt van de Turken, die het noorden associeerden met duisternis, in tegenstelling tot het lichte zuiden van de Middellandse Zee.

(Personeel: Roemenië & Turkije / Geschiedenis en cultuur)

De Zwarte Zee draagt vandaag de dag een naam die een duister verhaal lijkt te verbergen. Door de millennia heen heeft deze watermassa echter verschillende namen gehad, die elk de perceptie en de relatie weerspiegelden die de omliggende volkeren ermee hadden. Van de Grieken tot de Romeinen, van de Byzantijnen tot de Turken, elke beschaving heeft zijn stempel op deze naam gedrukt. En zijn verhaal is fascinerend.

De Cimmeriërs en de Scythen – de eersten die het een naam gaven

De eerste bekende bewoners van deze streken, de Cimmeriërs (16e–11e eeuw v. Chr.), noemden het “Axania”, wat “donkerblauw” betekende. Ze werden gevolgd door de Scythen, migrerende stammen van herders en krijgers die in de 8e eeuw v. Chr. het noorden van de Zwarte Zee bezetten.

De Grieken: van “Ongastvrij” tot “Gastvrij”

In de 8e eeuw v. Chr. arriveerden Griekse kolonisten aan de oevers van de Zwarte Zee. Hun eerste indrukken waren somber: verschrikkelijke stormen, strenge winters, gevaarlijke wateren en vijandige stammen. Ze noemden het “Pontos Axenos” – de Ongastvrije Zee. Een andere taalkundige theorie suggereert dat de naam een fonetische ontlening was uit een Indo-Iraanse taal, waar het woord voor “zwart” verwees naar de noordelijke windrichting. In de antieke voorstelling van de wereld werd het noorden geassocieerd met duisternis, in tegenstelling tot het lichte zuiden. Naarmate de Griekse koloniën langs de kusten zich vermenigvuldigden en de navigatie veiliger werd, veranderde de perceptie. Door middel van antitese of eufemisme veranderden de Grieken de naam in “Pontos Euxeinos” – de Gastvrije Zee. Dit bleef de belangrijkste naam van de zee in de oudheid, en de Romeinen latiniseerden het tot Pontus Euxinus.

De Byzantijnen en de Genuezen: “De Grote Zee”

Tijdens het Oost-Romeinse Rijk (4e–16e eeuw) werd de Zwarte Zee door de Grieken “Megali Thalassa” en door de Genuezen “Mare Maggiore” genoemd. De naam weerspiegelde de indrukwekkende afmetingen en de extreme positie, omdat het als de grootste van de zeeën werd beschouwd. In de kanselarij van de Roemeense heren werd de naam “de grote zee” overgenomen en figureerde als de uiterste grens van de bezittingen.

De Turken: “Kara Deniz” – De Zwarte Zee

De huidige naam werd gegeven door de Ottomaanse Turken. Zij associeerden de windstreken met kleuren: het Noorden met duisternis (zwart), en het Zuiden met licht (wit). Omdat de Zwarte Zee ten noorden van het centrum van hun rijk lag, noemden ze het “Kara Deniz” – de Zwarte Zee. De Middellandse Zee, die ten zuiden lag, kreeg daarentegen de naam “Ak Deniz” – de Witte Zee. De vroegste schriftelijke vermeldingen van de naam “Zwarte Zee” verschijnen in een Hongaarse kroniek en in Noordse bronnen. Op middeleeuwse kaarten komt de naam voor in de drievoudige vorm PONTUS EUXINUS, CARA DENGHIS, MARE NIGRUM (Latijn, Turks, Italiaans).

Conclusie

Van “Axania” tot de “Zwarte Zee”, elke naam van deze zee vertelt een verhaal over de volkeren die er woonden, hun angsten en hoop. Wat ooit een ruimte van gevaar was, werd een vitale handelsroute, en de huidige naam, gegeven door de Turken, is gebleven en verspreid naar alle talen van de zes oeverstaten: Roemeens, Russisch, Oekraïens, Bulgaars, Georgisch en Turks. Het is een naam die in één woord de geschiedenis van een hele regio samenvat.