Op 26 augustus 2026 gaan de IJslanders naar de stembus om te beslissen of ze toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie willen starten. Op een moment dat de Europese geopolitiek snel verandert, is de vraag: welke landen zouden als volgende kunnen toetreden tot de EU?

(Personeel: Europa / Politiek & Uitbreiding)

IJsland, het Noordse eiland, heeft besloten de discussie over toetreding tot de Europese Unie te heropenen. Op 26 augustus 2026 worden de IJslandse burgers opgeroepen voor een raadgevend referendum dat de weg zou kunnen openen naar officiële toetredingsonderhandelingen. De IJslanders hielden al een dergelijk referendum in 2009, maar het proces werd in 2013 bevroren vanwege tegenstand van de visserij- en landbouwsector tegen gemeenschappelijk Europees beleid.

IJsland en zijn gecompliceerde relatie met Europa

IJsland is al lid van de Europese Economische Ruimte (EER), wat betekent dat het veel Europese wetten toepast, maar geen inspraak heeft in het besluitvormingsproces. Daarom zeggen voorstanders van toetreding dat het tijd is dat IJsland volwaardig lid wordt, om een plaats te hebben aan de onderhandelingstafel. Tegenstanders waarschuwen daarentegen dat toetreding de IJslandse soevereiniteit zou kunnen ondermijnen, met name op het gebied van visserij en natuurlijke hulpbronnen.

Welke landen zouden als volgende tot de EU kunnen toetreden?

Ongeacht de uitslag van de stemming in IJsland, gaat het EU-uitbreidingsproces op verschillende fronten verder. Dit zijn de belangrijkste kandidaten en hun situatie in 2026:

1. De Westelijke Balkan – de strategische prioriteit van de EU

De Westelijke Balkan wordt beschouwd als de belangrijkste uitbreidingsprioriteit van de Europese Unie. Het proces verloopt echter traag en is afhankelijk van interne hervormingen. Dit is de situatie van elk land:

• Montenegro – is de meest gevorderde kandidaat, met toetredingsonderhandelingen die sinds 2012 open zijn. Het heeft 33 onderhandelingshoofdstukken afgesloten en hoopt in 2028 toe te treden, als het de criteria kan halen.
• Servië – de onderhandelingen zijn sinds 2014 open, maar de vooruitgang is traag. De betrekkingen met Kosovo en de hervorming van de justitie zijn de belangrijkste obstakels.
• Albanië – de onderhandelingen begonnen officieel in 2022. Albanië moet de rechtsstaat versterken en corruptie bestrijden.
• Noord-Macedonië – de onderhandelingen begonnen in 2022, maar het geschil met Bulgarije over taal en geschiedenis blijft een probleem.
• Bosnië en Herzegovina – kreeg in 2022 de status van kandidaat, maar is nog niet met onderhandelingen begonnen. Politieke hervormingen verlopen traag.
• Kosovo – is een potentiële kandidaat, maar wordt niet door alle EU-lidstaten erkend, wat het proces bemoeilijkt.

2. Oekraïne en Moldavië – de uitzonderlijke gevallen

De Russische invasie heeft het Europese geopolitieke landschap radicaal veranderd. In 2022 kregen Oekraïne en Moldavië de status van kandidaat, en in december 2023 besloot de EU toetredingsonderhandelingen te openen. Dit is een ongekend proces, maar de weg is lang en moeilijk. Beide landen moeten grote hervormingen doorvoeren, met name op het gebied van justitie en corruptiebestrijding.

• Oekraïne – de onderhandelingen begonnen officieel in 2024. Er is geen specifieke datum voor toetreding, maar Europese functionarissen spreken van een horizon van 5-10 jaar.
• Moldavië – de onderhandelingen begonnen in 2024. Het land moet zijn problemen met Transnistrië oplossen en zijn instellingen versterken.

3. Georgië – een kandidaat met obstakels

Georgië kreeg in december 2023 de status van kandidaat, maar de onderhandelingen zijn nog niet begonnen. De EU heeft het begin van de onderhandelingen afhankelijk gesteld van democratische hervormingen en aansluiting bij het Europese buitenlandse beleid. Georgië moet zijn engagement voor Europese waarden tonen.

4. Turkije – de bevroren zaak

Turkije is sinds 1999 kandidaat en begon in 2005 met onderhandelingen. Het proces is echter al jaren praktisch bevroren, vanwege bezorgdheid over de rechtsstaat en de mensenrechten. Er zijn geen realistische vooruitzichten op toetreding in de afzienbare toekomst.

Hoe realistisch is een nieuwe uitbreidingsgolf?

EU-uitbreiding is een complex proces dat unanimiteit vereist onder de lidstaten. Sommige landen, zoals Frankrijk en Nederland, zijn sceptisch over een snelle uitbreiding. Ze roepen op tot interne EU-hervormingen voordat ze nieuwe leden toelaten. Anderzijds steunen Centraal- en Oost-Europese landen de uitbreiding sterk, met name in het geval van Oekraïne en Moldavië.

Conclusie

IJsland is een speciaal geval, maar de stemming herinnert ons eraan dat EU-uitbreiding een actueel en controversieel onderwerp blijft. De Westelijke Balkan is een prioriteit, maar het proces is traag. Oekraïne en Moldavië zijn uitzonderlijke gevallen, maar de weg is lang. Wat zeker is, is dat uitbreiding niet van de ene op de andere dag zal gebeuren en dat elke kandidaat zijn eigen uitdagingen heeft. In 2026 is de vraag niet “of”, maar “wanneer” en “hoe” de Europese Unie zal uitbreiden.