Elk jaar, in de eerste week van juli, wordt het historische centrum van Brussel het toneel van een uniek spektakel ter wereld. Een stoet van 1,5 kilometer, ridders in harnas, dansers, folkloristische reuzen en een grandioze finale op de Grote Markt. Het is de Ommegang, het volksfeest dat in 2019 werd opgenomen in het immaterieel erfgoed van UNESCO en dat duizenden toeschouwers van over de hele wereld aantrekt.

(Personeel: België / Cultuur en tradities)

Er zijn maar weinig evenementen in België die geschiedenis, folklore en modern vakmanschap zo harmonieus combineren als de Ommegang van Brussel. Elk jaar, in de eerste week van juli, keert de Belgische hoofdstad terug in de tijd om een van de belangrijkste momenten uit haar geschiedenis te herscheppen: de plechtige intocht van keizer Karel V in de stad, in het jaar 1549.

Van religieuze processie tot nationaal feest

Het verhaal van de Ommegang begint veel eerder dan 1549. De oorsprong ligt in een legende uit 1348, verbonden met een beeld van de Maagd Maria dat vanuit Antwerpen naar de kapel op de Zavel werd gebracht, op initiatief van een vrome vrouw, Béatrice Soetkens. Aanvankelijk was het een religieuze processie, waarbij het Gilde van de Kruisboogschutters het beeld rond de kerk droeg om hulde te brengen. De naam “Ommegang” komt uit het oud-Vlaams en betekent “rondgaan”.

In 1549 besloot keizer Karel V naar Brussel te komen om zijn zoon, de toekomstige koning Filips II van Spanje, voor te stellen aan zijn onderdanen. De elite van de stad transformeerde de religieuze processie in een groots spektakel, bedoeld om de machtigste man van de wereld van dat moment te imponeren. Dit evenement bepaalde het model voor de moderne Ommegang.

Verdwijning en wedergeboorte in 1930

Zoals veel tradities kende de Ommegang periodes van verval. In de 18e eeuw verdween de processie geleidelijk. Maar in 1930, ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van België, besloot een groep enthousiastelingen het spektakel nieuw leven in te blazen, gebaseerd op historische beschrijvingen van de processie van 1549. Sindsdien vindt de Ommegang jaarlijks plaats, met uitzondering van een korte onderbreking, en is het een van de belangrijkste folkloristische evenementen van het land geworden.

Een spektakel van grootse proporties

De editie van 2026, de 94e, vond plaats op 1 en 3 juli, met Japan als gastland van eer, in het kader van de viering van 160 jaar Belgisch-Japanse diplomatieke betrekkingen. Voor deze editie defileerden meer dan 1.400 figuranten in historische kostuums, handgemaakt van materialen zoals fluweel, over een traject van 1,5 kilometer, van de Zavel naar de Grote Markt. Elk kostuum kan extreem zwaar zijn, sommige gewaden wegen meer dan 10 kilogram.

Het spektakel op de Grote Markt is het hoogtepunt van de avond, met lichtspelen, pyrotechnische effecten en muziek. Dit jaar speelde de schrijver en historicus Bart Van Loo de rol van de heraut, en humorist Fred Jannin maakte live tekeningen op reuzenschermen.

Echte edelen en levende tradities

Een opmerkelijk aspect van de Ommegang is dat veel van de historische personages worden vertolkt door directe afstammelingen van de adellijke families die aan de oorspronkelijke processie deelnamen. Zo wordt keizer Karel V vertolkt door Prins Albert-Henri de Merode, en Aartshertogin Priscilla van Oostenrijk speelt de rol van Eleonora, de dochter van Filips de Schone.

Hoe kun je deelnemen?

De Ommegang is een evenement dat openstaat voor het publiek. Het spektakel op de Grote Markt is betalend, en de prijzen voor de tribunes varieerden in 2026 tussen 55 en 85 euro. De stoet kan echter gratis worden bekeken vanop de straatranden langs het parcours, en de Zavel wordt beschouwd als een ideale plek om de defilé te aanschouwen. Bovendien werd er op de Zavel een renaissancedorp ingericht, met ambachtslieden, riddertoernooien en boogschieten, dat eveneens gratis is. Vanaf 20.00 uur wordt de sfeer magisch, naarmate de menigte geleidelijk transformeert en de 21e eeuw lijkt te verdwijnen.

Een wereldwijd erkend feest

In 2019 werd de Ommegang opgenomen op de representatieve lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid van UNESCO. Deze erkenning bevestigt zijn status als symbool van de Brusselse identiteit en de Belgische culturele eenheid.