De Vlaamse regering heeft Fluvius de opdracht gegeven om de geleidelijke afbouw van het aardgasnet voor te bereiden. 2,4 miljoen gezinnen en kleine ondernemingen zullen de komende 24 jaar een andere verwarmingsbron moeten vinden. In één gemeente wordt tot 86% van de woningen met gas verwarmd, terwijl dat aandeel in andere gemeenten slechts een kwart bedraagt. Dit zijn de meest gasafhankelijke gemeenten en dit betekent het voor hun inwoners.

(Redactie: België / Energie & Klimaat)

De Vlaamse regering heeft een beslissende stap gezet naar een Vlaanderen zonder aardgas. Deze zomer keurde de regering een ontwerpdecreet goed dat netbeheerder Fluvius de opdracht geeft om de geleidelijke ontmanteling van het aardgasnet in Vlaanderen voor te bereiden. Hoewel er geen expliciete datum is voor de definitieve afsluiting van de gaskraan, is de horizon duidelijk: 2050, het jaar waarin Vlaanderen klimaatneutraal wil zijn. Aardgas is een fossiele brandstof en bij de verbranding komt CO₂ vrij, waardoor het niet verenigbaar is met de klimaatdoelstelling.

Wat betekent dit in de praktijk?

Fluvius zal om de vier jaar plannen voor de uitfasering van het netwerk moeten opstellen, telkens met een horizon van tien jaar. Daarin komen concrete lijsten van plaatsen waar gasaansluitingen buiten gebruik worden gesteld. “Er komt een concrete lijst van locaties waar het gasnet wordt stilgelegd”, legt Fluvius uit. Eerst komen gebieden aan bod waar al duurzame alternatieven beschikbaar zijn – warmtenetten of wijken waar de meeste bewoners al op elektrische warmtepompen zijn overgeschakeld.

Later krijgen ook de overige gasgebruikers bericht over het moment waarop hun aansluiting wordt afgesloten. In sommige gevallen kunnen de laatste gezinnen in een straat of wijk verplicht worden om af te sluiten als zij weigeren de overstap te maken. Vlaams minister van Wonen en Klimaat Melissa Depraetere (Vooruit) belooft wel een “sociale” aanpak, zodat niemand uit de boot valt.

65% van de woningen wordt verwarmd met aardgas

Vandaag wordt 65% van de woningen in Vlaanderen verwarmd met aardgas. Achter dat gemiddelde schuilt echter een enorme variatie van gemeente tot gemeente. Uit een analyse van de Vlaamse pers blijkt dat in sommige gemeenten slechts een kwart van de woningen gas gebruikt voor verwarming, terwijl het aandeel in andere gemeenten oploopt tot 86%.

De gemeenten met de grootste afhankelijkheid van aardgas

Volgens de analyse van Gazet van Antwerpen en Het Laatste Nieuws zijn dit de gemeenten met de grootste afhankelijkheid van aardgas:

• Stabroek (provincie Antwerpen) – de meest afhankelijke gemeente, met meer dan 86% van de woningen verwarmd met gas
• Wijnegem (Antwerpen)
• Vilvoorde (Vlaams-Brabant)
• Niel (Antwerpen)
• Hemiksem (Antwerpen)
• Drogenbos (Vlaams-Brabant)

Deze gemeenten liggen vooral in de Antwerpse metropool en de Brusselse rand, waar het gasnet in de tweede helft van de 20e eeuw sterk werd uitgebreid en woningen bijna volledig op deze energiebron zijn aangesloten.

Gemeenten die al met de transitie zijn begonnen

Aan de andere kant hebben acht Vlaamse steden en gemeenten zich al in 2021 ertoe verbonden om hun volledige grondgebied tegen 2050 aardgas- en stookolievrij te maken. Het gaat om: Beersel, Brugge, Gent, Kortrijk, Leuven, Mechelen, Oostende en Turnhout. Zij willen dat doel bereiken met warmtepompen en warmtenetten die door hernieuwbare bronnen worden gevoed. Ook vroegen ze herhaaldelijk om een duidelijker wettelijk kader en financiële steun van de Vlaamse overheid.

Wat betekent dit voor inwoners?

De transitie wordt noch goedkoop, noch eenvoudig. Veel woningen in sterk gasafhankelijke gemeenten werden in de naoorlogse periode rond het gasnet gebouwd en zijn niet voorbereid op warmtepompen of verregaande isolatie. Renovatiekosten kunnen aanzienlijk zijn en voor gezinnen met een laag inkomen kan de overstap naar een andere verwarmingsbron een zware last betekenen.

Bovendien geldt: hoe minder gebruikers op het netwerk aangesloten blijven, hoe meer vaste onderhoudskosten over een kleiner aantal mensen worden verdeeld. Dat leidt tot hogere facturen voor wie nog niet is overgestapt. De overheid wil deze vicieuze cirkel zorgvuldig beheren om te voorkomen dat de meest kwetsbare gezinnen klem komen te zitten tussen stijgende facturen en onbetaalbare renovatiekosten.

Een wettelijk kader krijgt vorm

De aansluiting van nieuwe gebouwen op het aardgasnet is in Vlaanderen sinds 1 januari 2025 al verboden voor nieuwe woningen en niet-residentiële gebouwen. Bovendien moeten nieuwe gebouwen vanaf 1 januari 2026 verplicht verwarmingsalternatieven toepassen, zoals warmtepompen of aansluiting op warmtenetten. Nieuwe gebouwen in Vlaanderen kunnen in de praktijk dus niet langer op aardgas worden aangesloten.

Conclusie

De afbouw van aardgas in Vlaanderen is niet alleen een politieke beslissing, maar een ingrijpende verandering die het leven van miljoenen mensen zal beïnvloeden. Van sterk gasafhankelijke gemeenten zoals Stabroek tot steden die al aan de transitie zijn begonnen: elke gemeente zal haar eigen weg moeten vinden. Voor inwoners is de uitdaging niet alleen technisch of financieel, maar ook een kwestie van aanpassing aan een nieuwe energierealiteit. De vraag blijft of het tempo van de transitie snel genoeg zal zijn om de doelstelling voor 2050 te halen en tegelijk voldoende rechtvaardig zal zijn om niemand achter te laten.